Zorluk Dağılımı
Konular (5)
Dünya Dinleri
İnanç Meseleleri
Ahiret
Hz. Muhammed
Kur'an Kavramları
Örnek Sorular
Hristiyan mezhepleri arasındaki teolojik farklılıklar, Teslis inancının yorumlanmasında ve ayin (sakrament) uygulamalarında kendini gösterir. Aşağıdaki dairesel grafik, Hristiyan dünyasındaki temel mezhepsel dağılımı ve bu grupların 'Teslis' doktrinine bakışındaki nüansları temsil etmektedir.
Özellikle Katolik ve Ortodoks kiliseleri arasındaki 'Filioque' (Kutsal Ruh'un kaynağı) ayrışması göz önüne alındığında; grafik verileri ve mezheplerin dogmatik yaklaşımları birleştirilirse, aşağıdakilerden hangisi Teslis inancının mezhepler üzerindeki etkisi bağlamında ulaşılabilecek 'en tutarlı' yargıdır?
Protestanlık, Teslis inancını tamamen reddederek rasyonalist bir Tanrı tasavvuruna yönelmiştir.
Ortodoks Kilisesi, Kutsal Ruh'un sadece 'Baba'dan' çıktığını savunarak, Tanrısal birliğin kaynağını (monarchia) Baba'da sabitlemiştir.
Katolik Kilisesi, 'Filioque' ifadesiyle Kutsal Ruh'u Baba ve Oğul'un üzerinde bir konuma yerleştirmiştir.
Tüm Hristiyan mezhepleri, Teslis'in rasyonel olarak tam izah edilebilir bir 'bilimsel gerçeklik' olduğu konusunda hemfikirdir.
Mezhepler arası ayrılıklar sadece siyasi kökenli olup, Teslis gibi temel bir inanç esasında hiçbir teolojik yorum farkı bulunmamaktadır.
Aşağıdaki akış şemasında, Hristiyan teolojisinde Tanrı'nın evrendeki faaliyeti ve kendi içsel yaşamı arasındaki ayrımı ifade eden iki temel 'Teslis' yaklaşımı modellenmiştir. Hristiyan inancına göre 'Ekonomik Teslis' (Tanrı'nın kurtuluş tarihindeki rolleri) ile 'İmmanent Teslis' (Tanrı'nın kendi içindeki ebedi doğası) arasındaki ilişki, 'Tanrı kendini olduğu gibi vahyeder' ilkesine dayanır.
Şemadaki veriler ve Teslis doktrininin derin felsefi altyapısı düşünüldüğünde, 'Oğul' (İsa Mesih) figürünün bu sistemdeki konumu hakkında yapılabilecek en kapsayıcı değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
Oğul, Baba tarafından yaratılmış ilk varlık olup ilahi hiyerarşide ikincil bir konumdadır.
Oğul, sadece dünyevi planda (Ekonomik Teslis) Tanrısal bir rol üstlenen üstün bir insandır.
Oğul, ebedi olarak Baba'dan doğan (begotten) ve hem yaratılışta hem de kurtuluşta Baba ile tam bir özdeşlik içinde olan Tanrısal kelamdır.
Oğul'un varlığı, sadece Kutsal Ruh'un yeryüzündeki tezahürüyle sınırlı bir teofani örneğidir.
Oğul ve Kutsal Ruh, Baba'nın evreni yönetmek için kullandığı iki farklı araçtan (enstrümantallik) ibarettir.
Hristiyan teolojisinde 'Teslis' (Üçleme) inancı, sadece bir aritmetik problem değil, Tanrı'nın doğası ve insanın kurtuluşu (soteryoloji) arasındaki ilişkinin ontolojik bir ifadesidir. 325 İznik ve 381 İstanbul Konsilleri ile kristalize olan bu öğreti, 'Ousia' (Öz) ve 'Hypostasis' (Kişilik) kavramları üzerinden şekillenmiştir. Aşağıdaki tarihsel gelişim tablosunda Teslis inancının şekillenme sürecindeki temel tartışma aksları verilmiştir.
Tablodaki veriler ve Hristiyan teolojik paradigması sentezlendiğinde, Teslis inancının kurumsallaşmasıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi 'asli' (essential) bir çıkarım niteliği taşır?
Teslis inancı, Tanrı'nın üç farklı zaman diliminde üç farklı maske takarak kendini göstermesi (Modalizm) ilkesine dayanır.
Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un öz bakımından bir (homoousios), şahsiyet bakımından ayrı olduğu kabul edilerek monoteist yapı korunmaya çalışılmıştır.
Hristiyanlık, İznik Konsili ile birlikte Hz. İsa'nın sadece insani doğasını vurgulayarak Ariusçu görüşü dogmalaştırmıştır.
Kutsal Ruh'un kaynağına ilişkin 'Filioque' tartışması, Batı Kilisesi'nin teslisin özündeki birliği reddetmesiyle sonuçlanmıştır.
Teslis doktrini, Antik Yunan felsefesindeki 'Demiurgos' kavramının teolojik bir kopyası olup monoteizmden kopuşu temsil eder.
Hristiyan dünyasındaki en büyük ayrışmalardan (Schism) biri olan Doğu-Batı ayrımında (1054), teslis inancına dair 'Filioque' (ve Oğuldan) tartışması merkezi bir rol oynamıştır. Aşağıdaki tabloda Batı (Katolik) ve Doğu (Ortodoks) kiliselerinin Kutsal Ruh'un kaynağına dair yaklaşımları özetlenmiştir. Bu teolojik farklılığın temel sebebi ve sonuçları değerlendirildiğinde, Ortodoks kilisesinin 'Filioque' ibaresine karşı çıkma gerekçesi en iyi nasıl ifade edilebilir?
Kutsal Ruh'un ilahi bir varlık olmadığını, sadece Tanrı'nın dünyadaki bir gücü olduğunu savundukları için.
Oğul'un (İsa) tanrısallığını tamamen reddettikleri ve O'nu sadece bir peygamber olarak gördükleri için.
Baba'nın tanrısal kaynağın tek ilkesi (monarkhia) olduğunu savunarak, bu ibarenin teslis içindeki dengeyi bozacağını ve hiyerarşi yaratacağını düşündükleri için.
Kutsal Ruh'un sadece vaftiz törenlerinde ortaya çıkan geçici bir tezahür olduğuna inandıkları için.
Katoliklerin aksine, Kutsal Ruh'un İncil'de hiç geçmediğini ve sonradan uydurulduğunu iddia ettikleri için.
Hristiyanlıkta Tanrı'nın doğasını açıklamak için kullanılan 'Teslis Kalkanı' (Scutum Fidei) şeması, mantıksal bir 'aynılık' ve 'farklılık' paradoksunu temsil eder. Aşağıda verilen şemadaki ilişkiler ve okların yönü dikkate alındığında, Hristiyan amentüsüne (Credo) göre boş bırakılan (X) merkez noktası ile diğer unsurlar arasındaki ilişki hakkında yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi 'heretik' (sapkın/yanlış) bir yorum olur?
Merkezdeki (X) ilahi cevher, her üç kişiliğin de tam olarak sahip olduğu ortak özdür.
Baba, Oğul ve Kutsal Ruh birbirlerinin yerini tutamazlar; yani 'Baba, Oğul değildir'.
Oğul, ilahi doğası gereği Tanrı'dır ancak bedenleşmiş (enkarne) haliyle insan doğasına da sahiptir.
Baba, Oğul ve Kutsal Ruh üç ayrı Tanrı'yı temsil eder; bu durum Hristiyanlığın triteist (üç tanrılı) bir din olduğunu kanıtlar.
Kutsal Ruh, Hristiyan inancına göre Baba ve Oğul'dan (Filioque tartışması dahilinde) sudur eden ilahi kişidir.